Je zou er zo aan voorbijlopen: een paar groene sprietjes die bij eb boven het water uitsteken. Toch is zeegras volgens wetenschappers net zo belangrijk als een koraalrif. Alleen is meer dan 90% van de Nederlandse zeegrasvelden verdwenen. In samenwerking met Purina trokken we daarom onze kaplaarzen aan en gingen we met de Sea Rangers en onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen de Oosterschelde in. Want hoe krijg je zo’n verdwenen zeegrasveld eigenlijk weer terug?
Waarom zeegras zo hard nodig is
Kaplaarzen aan, regenjas dicht en op naar het zuiden. Samen met de Sea Rangers, onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen en Rijkswaterstaat gingen we het zeegrasveld in om te ontdekken wat hier precies groeit. Les één: zeegras is geen wier, maar een bloeiende plant met wortels die onder water hele velden kan vormen. Daar vinden allerlei zeedieren voedsel en beschutting en jonge vissen een veilige plek om op te groeien. Zeegras houdt bovendien slib op zijn plek, remt golven en stroming en legt koolstof vast. En niet zo’n beetje ook. ‘Zeegras kan koolstof tot 35 keer sneller vastleggen dan tropisch regenwoud’, vertelt zeegrasonderzoeker Laura Govers. Door vervuiling, klimaatverandering en het steeds intensievere gebruik van de zee is wereldwijd veel zeegras verdwenen. Eenmaal weg, komt het niet zomaar terug. Daarom helpen de Sea Rangers en de onderzoekers op verschillende plekken in Europa bij het herstel, waaronder in de Oosterschelde.
Sea Rangers bekijken van dichtbij hoe het zeegras erbij staat. De jonge planten zijn kwetsbaar en worden daarom nauwkeurig gevolgd.
Een zeegrasveld aanleggen is een grote operatie
Een handje zaad in de Oosterschelde strooien en de natuur de rest laten doen, zo eenvoudig is het helaas niet. Zeegras terugbrengen kan grofweg op twee manieren: door zaden in de bodem te injecteren of door complete zeegraszoden te verplaatsen. Op de plek die wij bezochten, gebeurt dat met zaadjes van eenjarig groot zeegras. Dat sterft na de zomer af en moet het volgende voorjaar dus weer uit zaad opkomen. Omdat er nog te weinig zeegras groeit om voldoende zaad te leveren, halen de Sea Rangers dat uit gezonde velden elders in Europa zoals Cantabria, Denemarken en Noord-Duitsland. De nieuwe planten maken vervolgens zelf zaadjes, waar hopelijk het jaar daarop weer een groter veld uit groeit. Bij meerjarig klein zeegras werkt het anders, zo leerden we toen we op de bodem van de zee stonden. Daar worden ronde zoden verplaatst, met plantjes, wortels en bodem en al. Sinds 2023 zijn zo al meer dan 150 duizend zaadjes geïnjecteerd en ruim 13,5 duizend zeegraszoden uitgeplant. Conclusie: zeegras terugbrengen is een enorme klus. Je hebt veel handen, uitgebreid onderzoek én flink wat geld nodig.
Laura en haar collega’s van de Rijksuniversiteit Groningen onderzoeken welke methode op welke plek de meeste kans maakt. De Sea Rangers en onderzoekers staan vervolgens met hun laarzen in het slik om te zaaien, planten en controleren. ‘Nederland werkt al sinds de jaren vijftig aan zeegrasherstel’, vertelt Laura. ‘We lopen hierin voorop. De hele wereld kijkt naar wat wij hier in Nederland doen.’ Purina is als partner betrokken bij het herstel van zeegras in de Oosterschelde. Die betrokkenheid is niet toevallig. Purina gebruikt vis in kattenvoer, vooral bijproducten van de vangst zoals koppen en organen. Daarin zitten juist belangrijke voedingsstoffen voor katten. Een deel van die vis heeft het MSC-keurmerk. Maar Purina wil niet alleen duurzamer gevangen vis gebruiken, het bedrijf wil ook bijdragen aan het herstel van het ecosysteem waar die vis vandaan komt. Daarom steunt Purina in Europa verschillende projecten die zeegrasvelden, oesterriffen en zeewierbossen herstellen, waaronder het werk van de Sea Rangers in de Oosterschelde.
Meten is weten: de Sea Rangers brengen in kaart waar het zeegras groeit en hoe het veld zich ontwikkelt.
Sea Ranger: een droombaan?
Betaald buiten in de natuur werken, zeegras planten en ondertussen leren werken op zee: we kunnen slechtere banen bedenken. De Sea Rangers die we ontmoeten zijn veelal jonge mensen die onderzoekers helpen met het planten en monitoren van zeegras. Achter die droombaan zit ook een sociaal doel. De Sea Ranger Service creëert werkgelegenheid in kustgebieden door jongeren van 18 tot en met 29 jaar te werven en tijdens een stevige bootcamp klaar te stomen voor betaald werk op zee. Je hoeft daarvoor geen bioloog of ervaren zeeman te zijn. Wie wordt geselecteerd, krijgt een fulltimecontract, doet werkervaring op en kan daarna verder in de maritieme sector. Veteranen uit de marine helpen bij de training. En aan vrouwelijke belangstelling is geen gebrek: meer dan 70% van de kandidaten is vrouw, terwijl de maritieme sector nog altijd vooral een mannenwereld is. Tof!
1.500 hectare zeegrasvelden, oesterriffen en zeewierbossen
Terwijl het water langzaam weer opkwam en er onweer dreigde, was het voor ons tijd om het zeegrasveld te verlaten. Voor de Sea Rangers en onderzoekers gaat het werk de komende jaren gewoon door. Op twee kansrijke plekken in de Oosterschelde wordt inmiddels op in totaal acht hectare aan zeegrasherstel gewerkt. De onderzoekers volgen welke planten overleven en zich uitbreiden, maar ook welke zeedieren erop afkomen. Wat ze hier leren, kunnen ze vervolgens gebruiken bij herstelprojecten op andere plekken in Europa. Via het bredere Europese herstelprogramma wil Purina in 2030 hebben bijgedragen aan het herstel van 1.500 hectare zeegrasvelden, oesterriffen en zeewierbossen. Dat zijn ongeveer 2.300 voetbalvelden. Een flink doel, want zoals Laura ons op het hart drukte: zeegrasherstel vraagt een lange adem. Maar als al die kleine groene sprietjes straks weer complete velden vormen, is dat het ploeteren in de Zeeuwse blubber meer dan waard!
Dit vind je vast ook interessant
- Bekijk ook: op wildplukwandeling!
- Bekijk ook: op citytrip in Dokkum.
Photo credits: Anne Dijkstra, Creativebros.
