We worden er eigenlijk een beetje moedeloos van, want microplastics zijn overal. We verspreiden ze via autobanden, synthetische kleding, onze schoenzolen, make-up en verzorgingsproducten. Dus het zal je niet verrassen dat ze óók tijdens het schoonmaken worden verspreid. Soms worden ze bewust toegevoegd aan schoonmaakmiddelen, maar vaak verspreiden we ze gewoon onbedoeld zelf – hello schuurspons. We vertellen je er graag meer over en delen ook wat je kunt doen om microplastics tijdens het schoonmaken te verminderen. Het kan!
Waar komen microplastics vandaan tijdens het schoonmaken?
Tijdens het schoonmaken kunnen we op twee manieren microplastics verspreiden: via de producten die we gebruiken én via het materiaal waarmee we schoonmaken. Sommige schoonmaakmiddelen bevatten namelijk kunststoffen die bewust zijn toegevoegd – als verdikker, bindmiddel of glansversterker. Je ziet het niet, maar het zit er wel. Check dus het etiket, is dus het advies. Zie je termen als ‘polyethyleen’, ‘acrylaatcopolymeer’, ‘polymeer’ of ‘poly-iets’? Dan is de kans groot dat je kleine deeltjes plastic aan het verspreiden bent tijdens het schoonmaken. Niet zo’n fris idee.
En dan zijn er nog de onbedoelde boosdoeners: schoonmaakhulpmiddelen zoals schuursponsjes, microvezeldoekjes en plastic borstels. Door slijtage laten ze tijdens het gebruik ook minuscule plasticdeeltjes los. Volgens een recente studie kan een wonderspons alleen al ongeveer 6,5 miljoen microplasticvezels per gram slijtage afgeven. Eén spons kan letterlijk miljoenen microplastics afgeven per poetsbeurt. We hopen op een wonder, maar helaas is het zover nog niet. Dit soort sponsjes worden nog op veel plekken verkocht. Zelfs je vaatwasmachine doet mee. Want ook via bepaalde vaatwastabletten en pods komen er microplastics vrij. En die microplastics komen via het afvoerwater in de natuur terecht. En via je schone vaat uiteindelijk ook in jou.
Hoeveel microplastics zitten er eigenlijk in schoonmaakmiddelen?
Een studie uit 2024 onderzocht drie veelgebruikte huishoudelijke schoonmaakmiddelen: wasmiddelen, toiletblokreinigers en afwasmiddelen. Wat bleek? Ze bevatten gemiddeld zo’n 565 microplasticdeeltjes per kilo product. Vooral toiletblokreinigers scoorden hoog. De onderzoekers schatten dat alleen al via deze drie producten jaarlijks bijna 39 biljoen microplasticdeeltjes in het milieu belanden. Dat zijn er bijna vijf miljoen per wereldbewoner, elk jaar opnieuw. En omdat veel van die deeltjes kleiner zijn dan 50 micrometer, worden ze nauwelijks uit het afvalwater gefilterd.
Bron: Pubmed
En wat doet dat met je gezondheid?
Die microplastics die je tijdens het schoonmaken ongemerkt loslaat? Die verdwijnen niet zomaar. Ze spoelen weg via het afvoerputje, worden maar deels uit het afvalwater gefilterd en belanden uiteindelijk in rivieren, oceanen en de natuur. Maar ook binnenshuis blijven ze niet netjes op de plek van de schoonmaakactie liggen. Ze dwarrelen rond in het huisstof of hechten zich aan oppervlakken. Je ademt ze in, of ze komen via je handen of voedsel op je bord terecht. En dat is soms letterlijk zo, weten we inmiddels dankzij die vaatwastabletten.
Wetenschappers hebben microplastics inmiddels aangetroffen in onze longen, ons bloed en zelfs in de placenta van zwangere vrouwen. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat deze piepkleine deeltjes schadelijk kunnen zijn voor onze gezondheid. Ze zouden immuuncellen en longcellen kunnen aantasten, en mogelijk zorgen voor ontstekingen of verstoringen in je hormoonhuishouding. Wat ze precies doen in ons lichaam, weten we nog niet.
Wat doen microplastics met je darmflora?
Oostenrijkse onderzoekers wilden ook weten wat microplastics doen in onze darmen en dus deden ze een test. Ze voegden vijf veelvoorkomende soorten microplastics toe aan darmbacteriën uit menselijke ontlasting, in hoeveelheden die overeenkomen met wat wij normaal gesproken binnenkrijgen. Wat bleek? Het totaal aantal bacteriën bleef hetzelfde, maar hun gedrag veranderde. De zuurgraad daalde – een teken van stress – en sommige bacteriën werden juist actiever, terwijl andere onderdrukt werden. En die veranderingen? Die lijken verdacht veel op patronen die ook voorkomen bij aandoeningen zoals depressie en darmkanker. Betekent dit dat je ziek wordt van een beetje plastic? Dat weten we nog niet. Maar het laat wel zien dat microplastics je darmflora flink kunnen verstoren. En die flora is belangrijker voor je gezondheid dan je misschien denkt. Dus: alles is erbij gebaat om minder microplastics binnen te krijgen én om goed voor je darmen te zorgen. Vezels helpen daarbij: ze zijn een belangrijke voedingsbron voor je goede darmbacteriën. We hebben voor je op op een rij gezet welke producten opvallend (veel) microplastics bevatten.
Bron: NTR Wetenschap / EurekAlert.org
Minder microplastics tijdens het schoonmaken
Als je weet waar de grootste bronnen van microplastics in huis zitten, kun je er ook iets aan doen. Het goede nieuws: je hoeft niet meteen je hele schoonmaakroutine om te gooien. Het minder goede nieuws? Veelgebruikte hulpmiddelen en producten zijn vaak stille microplasticverspreiders. Neem bijvoorbeeld je kunststof schuursponsje of die microvezeldoekjes van synthetische vezels… Ze geven bij elke schuur- of veegbeurt piepkleine plasticdeeltjes af. Ook plastic keukenspullen, zoals snijplanken en bakjes, slijten tijdens gebruik, maar laten ook tijdens het afwassen of in de vaatwasser ongemerkt plastic los. Sowieso is het geen goed idee om plastic in de vaatwasser te doen in verband met het vrijkomen van weekmakers.
Sommige schoonmaakmiddelen bevatten daarnaast kunststoffen die bewust zijn toegevoegd – als verdikker, bindmiddel of glansversterker. Je ziet het niet, maar het zit er wel. Check dus het etiket. Zie je termen als ‘polyethyleen’, ‘acrylaatcopolymeer’, ‘polymeer’ of ‘poly-iets’? Dan is de kans groot dat je plastic mee aan het schoonmaken bent.
Je kunt het verspreiden van microplastics tijdens het schoonmaken dus voorkomen door natuurlijke schoonmaakmiddelen te kiezen en sponsjes, doekjes en afwasborstels van natuurlijke materialen.
Schoonmaken zonder microplastics, yes please!
Maar het kan ook anders. Stap over op een bamboevezelspons of poetsdoeken, een cellulosespons, een sponsje van gerecycled katoen of een loofah-spons. De laatste is een spons gemaakt van de gedroogde vezels van een komkommerachtige plant en is volledig plantaardig én composteerbaar. En kies voor een houten afwasborstel met haren van natuurlijke oorsprong in plaats van de kunststof variant. Gebruik herbruikbare doekjes van biologisch katoen of linnen in plaats van microvezeldoekjes van nylon of polyester. Met het vervangen van je sponsjes en doekjes heb je al een flinke stap gezet. Fijn!
Dan de schoonmaakmiddelen. Ook op dat vlak zijn er genoeg betere keuzes, tot en met microplasticvrije vaatwastabletten van Ecover en Marcel’s Green Soap. Wil je weten welke schoonmaakmiddelen het beter voor hebben met jou én de planeet? We hebben een handige lijst voor je opgesteld. En misschien wel het belangrijkste: je hebt helemaal niet zoveel heftig spul nodig. De meeste producten in het schap kun je gewoon laten staan. Ga lekker oldschool met ingrediënten die je oma waarschijnlijk ook gebruikte: baking soda, natuurazijn, citroenzuur en groene zeep. Zorg dat je deze vier altijd in huis hebt. Ze doen verrassend veel – van ontvetten en ontkalken tot schoonmaken en verfrissen – en ze laten geen plastic restjes achter, want helemaal natuurlijk.
Newsweek.com. Photo credits: Mart Production (hoofdbeeld), Angela de Vlaming (spons en schoonmaakmiddelen in kratje),Hannah Grapp, Pexels (afwasborstel).
