In de winter is het vaste prik in het nieuws: de egelopvang zit vol. Vrijwilligers luiden de noodklok, want er komen meer egels binnen dan ze aankunnen. Wij vroegen ons af: hoe kan dat? En belangrijker nog, wat kunnen wij zelf doen zodat egels niet in een opvangcentrum hoeven te belanden? Saskia ging langs bij Wildopvang Snorhaar in Utrecht en trof een overvolle opvang aan, waar zelfs de kantine is omgebouwd tot egelverblijf. Dit is wat er speelt én dit is wat jij kunt doen!
Wat gebeurt er met een zieke egel?
In de winter worden er vrijwel dagelijks zieke egels binnengebracht bij de egelopvang. Mensen vinden ze in hun tuin, op straat of midden op de dag in het park. En dat laatste is bijna altijd een alarmsignaal. Een egel hoort in de winter te rusten. Zie je er eentje rondlopen terwijl het koud is, dan klopt er meestal iets niet. Bij Wildopvang Snorhaar in Utrecht krijgen we een rondleiding van Frederike Lijffijt. Samen met een klein team vrijwilligers zorgt ze op het moment van ons bezoek voor zo’n 130 egels en één haas.
‘In de winter zien we vooral dieren die niet genoeg vetreserves hebben opgebouwd’, vertelt ze. Een egel die in het najaar zo groot is als een mango, is simpelweg te klein om de winter door te komen. Ze hebben dan te weinig vet om hun winterslaap goed in te gaan. Daardoor raken ze verzwakt en worden ze vatbaar voor bacteriële infecties, longontstekingen en parasieten zoals longworm. Ook vlooien en teken kunnen een al zwakke egel verder uitputten. Een egel die overdag rondloopt in de winter, is dus meestal niet schattig of nieuwsgierig, maar gewoon in nood.
Op bezoek bij de egelopvang van wildopvang Snorhaar waar tijdens het bezoek 130 egels in nood geholpen worden.
Eerste hulp aan egels in nood
Eenmaal binnen wordt elke egel eerst onderzocht. Hoe zwaar is hij? Is hij uitgedroogd? Zijn er wonden of parasieten zichtbaar? Soms wordt ook de ontlasting onderzocht om te kijken of er inwendige parasieten, zoals longworm, aanwezig zijn. Op basis daarvan krijgen egels zo nodig medicijnen. Daarna krijgen ze een naam, echt waar, en een eigen hokje, soms samen met een andere egel als dat passend is. Wie goed kijkt, ziet dat ze allemaal net even anders zijn. De een heeft een puntiger neus, de ander een donkerder koppie of een lichtere vacht. Geen egel is precies hetzelfde.
Ze worden bijgevoerd, meestal met harde kattenbrokjes en water, totdat ze weer op gewicht en aangesterkt zijn. Sommige egels gaan in de opvang alsnog in winterslaap. Dat is trouwens een misverstand dat we vaker horen: egels slapen niet één lange winterslaap van maanden achter elkaar, maar houden meerdere kortere slaapperiodes. Zodra een egel voldoende is hersteld en sterk genoeg is om zichzelf te redden, wordt hij weer uitgezet, vaak op de plek waar hij gevonden is.
Wanneer is een egel in nood?
Wanneer moet je nou wel of niet ingrijpen? Dat hangt volgens Frederike sterk af van het seizoen. In de herfst en winter geldt: een egel die zo groot is als een mango, is te klein. Die redt het waarschijnlijk niet zonder hulp. Ook een egel die overdag rondloopt terwijl het koud is, apathisch oogt of zich niet oprolt bij aanraking, heeft hulp nodig. In het voorjaar en de zomer ligt het anders. Dan zie je soms jonge egels alleen rondlopen. Dat lijkt zielig, maar dat is niet automatisch een probleem. Twijfel je? Bel altijd eerst een egelopvang voor advies voordat je een egel meeneemt. Onnodig oppakken is ook stressvol voor het dier.
Zo help je egels zonder dat ze in de egelopvang belanden
De grootste bedreiging van de egel? Dat zijn wij. Onze tuinen zijn strak betegeld, netjes aangeharkt en afgesloten met dichte schuttingen. Voor ons lekker overzichtelijk, voor een egel een ramp. Ze vinden er weinig voedsel en kunnen vaak geen kant op. Een egel eet trouwens niet alleen slakken, zoals vaak wordt gedacht. Sterker nog, slakken kunnen parasieten bij zich dragen waar egels ziek van worden. Wat ze liever eten? Kevers, rupsen, wormen en andere insecten. En laat dat nou precies zijn wat steeds schaarser wordt. Niet alleen door al die tegels, maar ook door het gebruik van pesticiden. Gif tegen onkruid en insecten zorgt ervoor dat het bodemleven afneemt. Minder insecten betekent minder voedsel voor egels. En minder insecten betekent ook minder voedsel voor vogels en andere dieren. Zo raakt het hele ecosysteem uit balans. Een tuin zonder gezoem lijkt misschien netjes, maar is in feite akelig stil.
Wat kun je doen? Laat een hoekje van je tuin lekker rommelig. Denk aan bladeren, takken en een hoopje snoeiafval. Daar kunnen egels schuilen en soms zelfs hun eigen nest maken. Heb je een houten schutting? Maak onderaan een kleine opening, zodat egels van tuin naar tuin kunnen lopen. Ze hebben een groot leefgebied nodig en raken nu vaak opgesloten. Zie je een kleine of magere egel in het najaar? Dan kun je tijdelijk wat harde kattenbrokjes en een schaaltje water neerzetten. Dat is geen structurele oplossing, maar een noodmaatregel. In een ideale wereld vinden ze hun eten gewoon zelf.
Het gaat niet goed met egels in Nederland
De egel is misschien een van de bekendste wilde dieren in onze tuin. Maar het gaat al jaren niet goed met hem. Door verstedelijking, versteende tuinen, druk verkeer en het verdwijnen van insecten neemt het aantal egels af. Exacte cijfers verschillen per onderzoek, maar natuurorganisaties spreken al langer van een zorgelijke daling. En dat is niet alleen zielig, het zegt iets over onze biodiversiteit. Egels zijn insecteneters. Ze helpen bij het in balans houden van het ecosysteem in je tuin door kevers, larven en andere kleine beestjes te eten. Minder egels betekent vaak ook: minder insecten, minder schuilplekken, minder natuur. Zie de egel dus als een graadmeter. Voelt hij zich thuis in jouw tuin? Dan zit het meestal wel goed met de variatie aan planten, insecten en schuilplekken. Zorg je goed voor de egel, dan help je automatisch ook heel veel andere soorten. Bekijk ook: zo help je egels in de tuin!
Dit vind je vast ook interessant!
- Bekijk ook: op bezoek bij het vissenasiel.
- Bekijk ook: donatie aan de paddenstrap.
Photo credits: Fleur Kuijf.
