Goed nieuws: je hoeft geen grote tuin te hebben om een vijver aan te leggen. En je hoeft ook geen graafmachine te huren of een heel weekend vrij te maken. Water in de tuin, hoe klein ook, doet iets bijzonders. Het trekt leven aan. En dat merk je sneller dan je denkt! Voor je het weet, kun je heel wat meer libellen, vogels, kikkers en misschien zelfs een egel verwelkomen. In dit artikel helpen we je op weg bij het aanleggen van een natuurvijver waar de kriebeldiertjes en vogels echt blij van worden!
Waarom water in de tuin zo’n verschil maakt
Veel tuinen bestaan tegenwoordig vooral uit tegels, schuttingen en strak gemaaide stukjes gras. Ziet er netjes uit, maar voor dieren valt er weinig te halen. Water verandert dat meteen. Een vijver wordt al snel een plek waar dieren drinken, schuilen en soms zelfs wonen. In en rond het water vinden ze namelijk van alles: een plek om te drinken, eitjes te leggen, af te koelen of voedsel te zoeken. Libellen gebruiken het water om hun larven te laten opgroeien, vogels komen badderen en drinken en kikkers zoeken er beschutting tussen de planten. En het mooie is: de natuur vindt jouw vijver vaak sneller dan je denkt. Soms duurt het maar een paar dagen voordat de eerste bezoekers langskomen. Zelfs een kleine vijver, of in het minimale geval een paar waterplekjes in de tuin, kan al een groot verschil maken. En goed om te weten: een gezonde vijver zorgt meestal niet voor méér muggen, maar juist voor minder, omdat libellenlarven, waterkevers en kikkers dol zijn op muggenlarven.
Voor je het weet, zie je bijvoorbeeld: libellen en waterjuffers boven het water zweven; merels, mussen en roodborstjes die komen drinken of badderen; kikkers of padden die tussen de oeverplanten schuilen; bijen en vlinders die even landen om te drinken en egels die ’s avonds een slokje water komen halen. Zo gezellig! En misschien krijg je nu al een beetje zin om zelf zo’n waterplek in je tuin te maken.
Hoe je een natuurvijver in je tuin aanlegt (groot of klein)
Om je even gerust te stellen: een natuurvijver aanleggen hoeft dus helemaal geen groot project te zijn. Je kunt het zo simpel of uitgebreid maken als je zelf wilt. We helpen je stap voor stap en hebben ook een aantal goeie ideeën om van die tuinvijver een echt groene (inheemse) plek te maken. Heb je ruimte, dan kun je een klassieke vijver graven en deze bekleden met vijverfolie. Maar waar graaf je die? Een vijver doet het het beste op een plek waar hij redelijk wat zonlicht krijgt, maar niet de hele dag in volle zon ligt. Let ook op bomen rondom de vijver. Vallende bladeren zorgen niet alleen voor extra onderhoud, maar brengen ook voedingsstoffen in het water waardoor algen sneller kunnen groeien (en dat betekent weer extra onderhoud en dat wil je waarschijnlijk niet). Heb je een mooie spot gevonden? Pak die schep en graaf maar. De ideale vijver is niet dieper dan tachtig centimeter, dan passen alle waterplanten er nog goed in (en het is makkelijker in onderhoud). Note: een diepere vijver warmt in de lente minder snel op, waardoor je waterplanten minder snel tot bloei komen.
Wees niet te zuinig met planten in je natuurvijver. Als je minimaal 30% van het water bedekt met drijfplanten zoals waterlelies, blijft de vijver in de zomer lekker koel en krijgen algen weinig kans. Groeien je planten niet goed? Vaak is dan het CO2-gehalte in het water te laag. Dit kun je oplossen door vijverkalk of speciale CO2-tabletten toe te voegen.
Wil je het nog natuurlijker aanpakken, dan kun je denken aan een kleine tuinpoel. Een mooi voorbeeld daarvan is een Tuiny: een inheemse poel op tuinformaat. Zo’n poel is speciaal bedoeld om de natuur een handje te helpen. Zonder pomp of strakke randen ontstaat er een kleine leefplek waar insecten, amfibieën en vogels zich thuis voelen. Vaak duurt het helemaal niet lang voordat de eerste libellen of kikkers zich laten zien.
Maar het kan ook een stuk kleiner en minder definitief. Een oude zinken teil, een ingegraven speciekuip, een half wijnvat of een grote ton kan al dienen als mini-vijver. Zet er een paar waterplanten in en leg er een steen of tak in zodat insecten en kleine dieren makkelijk uit het water kunnen klimmen.
Inheemse waterplanten in je natuurvijver
Als je thegreenlist.nl al langer volgt, dan weet je dat ons mantra in de tuin is: kies voor inheemse planten. Dat zijn planten die van nature in Nederland voorkomen en daardoor perfect aansluiten bij onze bodem, het klimaat en – misschien wel het belangrijkste – de insecten en dieren die hier leven. En dat geldt natuurlijk ook voor waterplanten. Met de juiste waterplanten ontstaat al snel een natuurlijke waterplek waar dieren op afkomen. Kies daarom bij voorkeur voor inheemse soorten. Mooie keuzes voor je natuurvijver zijn bijvoorbeeld gele plomp, veenwortel, watergentiaan, gedoornd hoornblad, waterviolier, puntkroos, ongelijkbladig waterranonkel, kikkerbeet of drijvend fonteinkruid. Schrijf dit lijstje op voor als je naar het (biologische) tuincentrum gaat.
Bonustip: zorg daarnaast voor hoogteverschillen in je natuurvijver. Daardoor kun je verschillende soorten waterplanten kwijt en maak je de vijver aantrekkelijker voor dieren zoals kikkers, salamanders en andere waterbewoners.
Bekijk ook: waarom inheemse planten zo belangrijk zijn.
Lekker makkelijk: geen vissen!
Bij een vijver horen vissen, toch? In een natuurlijke tuinvijver kun je die eigenlijk beter achterwege laten. Vissen eten namelijk veel kleine waterdiertjes op die juist belangrijk zijn voor een gezonde vijver. Denk aan libellenlarven en waterkevers – en die helpen juist weer om muggenlarven op te eten. Wil je toch echt heel graag vissen, kies dan voor inheemse soorten, zet er niet te veel in en wacht ongeveer een maand voordat je ze toevoegt, zodat de vijver eerst in balans kan komen. Wist je dat je ook een asielvis kunt kopen bij het vissenasiel?
Geen muggen in de tuin en toch een natuurvijver!
De grootste party blocker voor een vijver zijn muggen. Of nou, eigenlijk het idee dat je met stilstaand water muggen aantrekt. En dat klopt ook. Laat in de lente maar eens een plantenpot gevuld met (regen)water staan en je zult spijt krijgen van het gezoem en geprik. Dus denk je bij die vijver al gauw aan pompen en filters om de boel te laten stromen en schoon te houden. Maar dat is bij een natuurlijke vijver meestal helemaal niet nodig. Pompen en filters zijn vaak duur, gebruiken veel stroom en kunnen het natuurlijke evenwicht in je vijver zelfs verstoren doordat ze kleine waterdiertjes opzuigen. In een gezonde natuurvijver regelen de bewoners het probleem namelijk grotendeels zelf. Libellenlarven, waterkevers en kikkers zijn dol op muggenlarven en helpen zo om de populatie in toom te houden. Heb je een nieuwe vijver, dan kan het dus tijdelijk zo zijn dat je muggen aantrekt. Het ecosysteem moet even op gang komen nog.
Wil je toch wat extra waterbeweging, bijvoorbeeld voor het rustgevende geluid of om muggen nog minder kans te geven, dan kun je kiezen voor een klein fonteintje of een eenvoudige beluchtingspomp. Ga in dat geval voor een energiezuinige variant of een model op zonne-energie. En wil je verlichting bij je vijver? Gebruik dan bij voorkeur een timer zodat die ’s nachts niet onnodig aanstaat.
En onthoud: de natuurlijke vijand van muggen (en slakken) is de kikker. Je kunt een tuin kikkervriendelijk maken door het plaatsen van waterplanten in en rondom de vijver. De kikker eet de muggenlarven en volwassen muggen op.
Links: een minivijver in wording, er ontbreken nog stenen die nodig zijn, zodat de dieren er makkelijk in en uit kunnen. Rechts: een tuiny poel van 1 x 1,25 meter die wordt bewoond door vijftien kikkers.
Onderhoudsvrije vijver?
Helaas moeten we je teleurstellen: een onderhoudsvrije vijver bestaat niet. Door het jaar heen vraagt je vijver om kleine onderhoudsmomenten. In de lente kun je nieuwe waterplanten toevoegen en eventueel wat vijverkalk gebruiken. In de zomer is het belangrijk om het waterpeil in de gaten te houden. In de herfst verwijder je bladeren en plantenresten en kun je eventueel een net spannen tegen vallend blad. In de winter is het belangrijk dat rottingsgassen kunnen ontsnappen, bijvoorbeeld door een klein wak in het ijs te houden met een rubberbal op het water.
Vijverideeën voor een kleine tuin
Heb je een kleine tuin of alleen een balkon en ben je nu een beetje sip dat je niet met deze vijverideeën aan de slag kunt gaan? Niet getreurd! Je kunt nog steeds iets doen! Zet een paar lage schaaltjes met water neer waar dieren kunnen drinken en badderen. Vogels gebruiken ze om te drinken en hun veren schoon te maken, terwijl bijen en vlinders er even landen om water op te nemen. Zelfs een simpel dopje van een (statiegeld)drinkfles met een beetje water en een paar steentjes erin kan al helpen: bijen drinken daaruit zonder dat ze verdrinken. Vooral in de lente en zomer is dit extra belangrijk, wanneer insecten actief zijn en water schaars kan worden door warm en droog weer.
Conclusie: meer water of een natuurvijver in de tuin is altijd een goed idee!
Je hoeft dus geen grote tuin of ingewikkelde vijver te hebben met allerlei toeters en bellen om iets voor de natuur te doen. Zelfs een kleine waterplek kan al zoveel leven aantrekken. Of dat nu een mini-vijver is, een natuurlijke tuinpoel of gewoon een schaal met water op je balkon. Vooral in warme en droge periodes kunnen dieren zo’n plek goed gebruiken om te drinken, badderen of even af te koelen. Dus pak die tuinstoel maar en geniet van alle vogels, insecten en andere bezoekers die nu ineens bij je langskomen! Salut!
Dit vind je vast ook interessant!
- Bekijk ook: stapelstenen in de tuin.
- Bekijk ook: help de egel in de tuin!
- Bekijk ook: ga ook aan de slag met de bijenboog!
Bronnen: Milieu Centraal. Photo credits: hoofdbeeld: Maria Orlova (Pexels), overig: Amanda Sniekers.
