Inheemse planten: waarom zijn ze belangrijk?

Een paar jaar geleden hoorde je er bijna niemand over, inmiddels duiken ze overal op: inheemse planten. Maar wat zijn inheemse planten precies en waarom krijgen ze steeds meer aandacht? Onze duurzame tuinexpert Amanda geeft een spoedcursus. Thanks, Amanda!

Spoedcursus inheemse planten

Bij een groene tuin denk je al snel aan een tuin vol gezellige planten en bloemen. Maar daarmee ben je er nog niet. Een tuin waarin planten, dieren en het bodemleven echt goed gedijen, vraagt om een aantal bewuste keuzes. De juiste planten kiezen is er daar één van. Vooral inheemse planten spelen daarbij een belangrijke rol. Planten noemen we inheems als ze hier sinds de laatste ijstijd, zo’n tienduizend jaar geleden, voorkomen. Met ‘hier’ wordt niet alleen Nederland bedoeld, want planten kennen natuurlijk geen landsgrenzen. Hun verspreiding wordt vooral tegengehouden door zeeën en gebergten. In dit geval loopt het gebied grofweg tot in Duitsland en Frankrijk. Inheemse planten zijn goed aangepast aan de lokale bodem en het klimaat.

Boven: inheemse planten: margriet, korenbloem, echte kamille en dovennetel. Onder: oranjetipje die afhankelijk is van pinksterbloem (de paarse inheemse bloem rechts).

Inheemse planten zorgen voor balans

Het mooie aan inheemse planten is: hun levenscyclus is nauw verbonden met die van allerlei dieren. Ze leven al vele generaties samen, zijn goed op elkaar afgestemd en soms zelfs afhankelijk van elkaar. Neem de rups van het oranjetipje. Die is voor zijn voedsel afhankelijk van de pinksterbloem en look-zonder-look. De vlinder legt haar eitjes op deze planten en zodra die uitkomen, beginnen de rupsen ervan te eten. Zonder deze planten dus geen oranjetipje. En dat brengt ons op het volgende aspect van deze spoedcursus inheemse planten: planten waarvan vlinders en andere insecten afhankelijk zijn om zich voort te planten, noemen we waardplanten. Dus als je voor inheemse planten kiest, vergroot je hun overlevingskansen en trek je meer leven aan in je tuin. En je snapt dat dit verder doorwerkt: als er meer insecten in je tuin hebt, trek je ook meer insecteneten aan zoals vogels, egels en kikkers. En voor je het weet heb je je eigen inheemse dierentuin!

Uitheemse planten

Naast inheemse planten, bestaan er ook uitheemse planten. Planten die van oorsprong niet in ons land voorkomen en hier zijn ingevoerd, noemen we uitheems. Deze soorten hebben doorgaans veel minder relaties met de dieren die hier leven. Zo is de inheemse zomereik verbonden met wel vierhonderd diersoorten, terwijl bamboe nauwelijks zo’n specifieke relatie heeft met Nederlandse dieren. Nou ja, vooruit: bamboe kan wel dienen als schuilplaats en bescherming tegen de kou. Inheemse planten hebben daarnaast het voordeel dat ze goed zijn aangepast aan ons klimaat. Hierdoor zijn ze sterker en gaan ze langer mee dan planten die hier van nature niet voorkomen.

Niet-ingeburgerde uitheemse planten kunnen zich zonder hulp van mensen niet blijvend handhaven. Veel landbouwgewassen vallen hieronder. Prei en tuinbonen doen het hier bijvoorbeeld heel goed, maar kunnen zich niet zonder menselijke hulp voortplanten. Hetzelfde geldt voor rozemarijn. Juist doordat deze planten zichzelf niet kunnen uitzaaien, vormen ze geen bedreiging voor inheemse soorten. Wel hebben sommige uitheemse planten een ander nadeel: hun bladeren verteren moeilijk, zowel op de grond als op de composthoop. De Amerikaanse eik en laurierkers zijn daar bekende voorbeelden van.

Ingeburgerde planten

Naast inheemse en uitheemse planten zijn er ook ingeburgerde planten. Dit zijn soorten die lang geleden in ons land zijn terechtgekomen, bijvoorbeeld doordat mensen ze meenamen of dieren de zaden verspreidden. Als een plant zich vervolgens op eigen kracht, zonder hulp van mensen, kan handhaven in ons klimaat, dan noemen we ze ingeburgerd. Ze hebben inmiddels een vaste plaats in onze natuur gekregen. Het Amerikaans krentenboompje is daar een voorbeeld van.

Een groep waar we minder blij mee zijn, zijn de invasieve exoten. Deze planten kunnen zich zó goed handhaven en verspreiden dat ze inheemse soorten verdringen. Bekende voorbeelden zijn de reuzenberenklauw en de Japanse duizendknoop. Die laatste kan met zijn enorme wortelstelsel zelfs schade veroorzaken aan huizen en wegen. Invasieve exoten bestrijden is vaak erg lastig. Sinds 2016 geldt er een Europees verbod op het bezit, de handel, de kweek en het transport van een aantal van die invasieve soorten.

Moet je uitsluitend inheemse planten gebruiken?

Nee, dat hoeft niet. Je kunt het overgrote deel van je tuin vullen met inheemse planten en daarnaast soorten uit andere delen van Europa gebruiken die het hier ook goed doen. Let er bij niet-inheemse planten wel op dat ze iets toevoegen voor dieren, bijvoorbeeld door stuifmeel, nectar of besjes te bieden. Ze kunnen ook helpen om de bloeiperiode zo lang mogelijk te maken. Het liefst staat er het hele jaar iets in bloei voor insecten, en dat lukt niet altijd met alleen inheemse planten. En het oog wil natuurlijk ook wat. Bij het kiezen van planten spelen daarom meerdere dingen mee: de locatie, de functie van de beplanting en hoe het geheel eruitziet. Een goed beplantingsplan is altijd een leuke puzzel. Een paar favorieten op een rij:

Meer inheemse planten in je tuin

Conclusie: je hoeft niet meteen je hele tuin om te gooien. Ook met een paar extra inheemse planten geef je insecten en andere dieren meer voedsel, beschutting en plekken om zich voort te planten. Dat kan prima naast andere soorten die al in je tuin staan. Met een bijenboog (ook wel bekend als de bloemboog) kun je vervolgens zorgen dat er verspreid over het jaar steeds iets bloeit. Let bij nieuwe planten niet alleen op de soort, maar ook op hoe ze zijn gekweekt. Biologische en gifvrije planten zijn een betere keuze voor de dieren die je juist naar je tuin wilt lokken. In ons lijstje met biologische plantenwinkels vind je volop inspiratie om te beginnen.

Bronnen: NVWA. Photo credits: thegreenlist.nl (hoofdbeeld), natuur-dichtbij, Amanda Sniekers.