Met mooie tuinplanten haal je een stukje natuur in je tuin. Dat denk je tenminste, toch? Niet voor niets wordt massaal opgeroepen om tegels te wippen en plaats te maken voor bloemen en planten waar bijen, vlinders en andere insecten van kunnen leven. En toch is er ook veel mis met tuinplanten en bloembollen die we massaal met goede bedoelingen kopen. Wat is er aan de hand en wat kun je dan wél kopen om milieu- en diervriendelijk te tuinieren? En hoe zit het precies met gif en gifvrije tuinplanten? We zochten het voor je uit!
Echt duurzaam tuinieren doe je met gifvrije tuinplanten
Lekker met je handen in de aarde en omringd door al het mooie groen dat je hebt aangeplant. Tuinieren lijkt toch vooral een hele duurzame en gezonde hobby. Maar met de teelt van tuinplanten is helaas ook het nodige mis. Bij de teelt van reguliere tuinplanten worden pesticiden gebruikt om bijvoorbeeld onkruid, schimmels en insecten te bestrijden. Ook wordt er kunstmest gebruikt. Dat doet de insecten en de bodem weinig goed. En het is geen kleinschalig probleem, deze planten worden massaal verkocht in tuincentra. Het lastige is dat resten van bestrijdingsmiddelen nog op en in de plant kunnen zitten als die eenmaal bij jou in de tuin staat. Insecten die van de plant eten of er nectar en stuifmeel halen, kunnen zo ook met deze middelen in aanraking komen. Dat kan schadelijk voor ze zijn of zelfs dodelijk, terwijl je die insecten met zo’n plant juist probeert te helpen. Uit tests blijkt dat er zelfs jaren later nog gifsporen kunnen worden gevonden. Vooral voor bestuivers, zoals bijen, is dat slecht nieuws. Ai, en daar gaat het al zo slecht mee. Dus hoe weet je of je een bijvriendelijke plant koopt die ook écht vriendelijk is voor de bij?
Tuinieren met zoveel mogelijk biologische planten, want die zijn niet bespoten met pesticiden.
Bij-vriendelijke planten vaak misleidend
Zie je de tekst ‘bijvriendelijk’ of een plaatje van een vrolijke bij op een plant in het tuincentrum, dan is het goed om even op te letten. Want zo’n plant is niet automatisch gifvrij. Ook planten die worden verkocht als aantrekkelijk of goed voor bijen, kunnen tijdens de teelt zijn behandeld met bestrijdingsmiddelen. En het wrange is: bijen komen juist op deze planten af voor nectar en stuifmeel en kunnen zo worden blootgesteld aan resten van die middelen. Dat kan schadelijk of zelfs dodelijk voor ze zijn. Zo zet je met de beste groene bedoelingen een plant in je tuin om bijen te helpen, terwijl die plant bestrijdingsmiddelen kan bevatten die juist schadelijk voor ze zijn. Om je een beeld te geven over de omvang van dit probleem: Greenpeace liet 69 monsters van bloeiende sierplanten testen op zo’n 400 bestrijdingsmiddelen. De resultaten zijn behoorlijk schokkend: slechts één monster bevatte géén bestrijdingsmiddelen. Op alle andere monsters werden pesticiden aangetroffen, waaronder ook verboden middelen. Dat is sowieso een kwalijke zaak, maar extra zorgelijk omdat het slecht gaat met de biodiversiteit. En juist bijen en hommels hebben we hard nodig. Ze bestuiven veel van de gewassen die we eten en spelen daarmee een belangrijke rol in onze voedselvoorziening.
Wil je meer weten over onze bijen en het schadelijke gif op tuinplanten. Het tv-programma Keuringsdienst van Waarde heeft er een boeiende aflevering over gemaakt.
Ook gif op bloembollen
Geen planten kopen, maar bloembollen? Dat is een hele logische gedachte, maar met bloembollen speelt hetzelfde probleem. Ook in de gangbare bollenteelt worden veel bestrijdingsmiddelen gebruikt, die terecht kunnen komen in de lucht, de bodem en het water. In Nederland worden op zo’n 27 duizend hectare grond bloembollen verbouwd. Uit onderzoek van het RIVM naar pesticiden rond bollenvelden blijkt dat restanten van bestrijdingsmiddelen ook in en rond de huizen van omwonenden worden aangetroffen. Daarnaast zijn resten gevonden in de urine van omwonenden van bloembollenvelden, zowel bij volwassenen als bij kinderen. Ook op meer dan vijfhonderd meter afstand werden bestrijdingsmiddelen aangetroffen. Lees hier meer over gif in bloembollen. Het goede nieuws is: ook bloembollen kun je gifvrij kopen!
Waarom kunstmest en bestrijdingsmiddelen samenhangen
Niet alleen bestrijdingsmiddelen spelen een rol bij de reguliere teelt van tuinplanten. Ook kunstmest wordt veel gebruikt om planten snel te laten groeien. En die twee kun je niet helemaal los van elkaar zien. Ook in veel tuinen wordt nog weleens kunstmest gebruikt, maar dat kun je beter niet doen. Wellicht sta je er niet bij stil, maar kunstmest bevat veel zouten en kan het bodemleven verstoren. En juist dat bodemleven wil je sterk en gezond houden, want een gezonde bodem helpt planten om weerbaarder te zijn tegen ziekten en plagen. Raakt die natuurlijke balans verstoord, dan kunnen planten juist gevoeliger worden voor problemen en komen bestrijdingsmiddelen sneller om de hoek kijken. Ook kan een plant steeds opnieuw kunstmest nodig hebben om er een beetje florissant uit te zien. En zo kom je dus in een vicieuze cirkel terecht. Dus ook kunstmest is niet goed voor het leven in de tuin.
Het bodemleven, wat is dat nu eigenlijk?
Een gezonde bodem is een bodem met veel leven. Hoe meer leven onder de grond, hoe drukker het leven ook boven de grond is. Er komen dan veel vogels, insecten en ander gezellig vlieg- en kruipverkeer. Er gebeurt ontzettend veel in de bodem. Er leven bacteriën, schimmels, protozoa, nematoden, wormen, slakken en allerlei andere kleine en grotere beestjes. En dat trekt weer van alles boven de grond aan. Naast het verteren van organisch materiaal en het uitwisselen van voedingsstoffen, maken bodemdieren gangetjes waardoor er lucht in de bodem komt en water beter kan wegzakken. Kortom, het bodemleven is een superbelangrijk onderdeel van een gezond ecosysteem. Het is een wonder, dat moeten we niet gaan vergiftigen.
Biologische versus niet-biologische planten
Om het bodemleven en de insecten gezond te houden, is het belangrijk om kunstmest en planten met bestrijdingsmiddelen te laten staan. Wat koop je dan wel? Biologische planten! Biologisch wil zeggen dat er bij de teelt geen gebruik is gemaakt van chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest. Bij reguliere planten en bloembollen worden deze middelen wel gebruikt. In de meeste tuincentra vind je helaas nog weinig biologische planten, bloemen en bloembollen. Vaak moet je goed zoeken. Wat ook niet meehelpt, is dat biologische planten er soms iets minder mooi uitzien en tegelijkertijd wat duurder zijn, want biologisch is geen massaproductie. Mensen kopen ze dus minder snel. Reguliere planten zien er vaak zo mooi uit omdat er behoorlijk wat kunst- en vliegwerk aan te pas komt. Een biologische plant heeft soms gewoon iets meer tijd nodig om later in je tuin uit te groeien tot een prachtig plaatje. Bekijk dit lijstje voor als je op zoek bent naar biologische planten!
Checklist: zo maak je je tuin écht groen
Met biologische tuinplanten en bloembollen ben je al een heel eind, maar er is meer wat je kunt doen om je tuin groener en gezonder te maken. Een fijne checklist!
- Koop zoveel mogelijk inheemse planten. Onze insecten en dieren gedijen beter op planten die van oorsprong uit Nederland komen. Het is een natuurlijke match. Meer over inheemse planten lees je hier!
- Frees en schoffel zo min mogelijk.
- Zorg voor veel organisch materiaal, bijvoorbeeld met compost en mulch. Meer over mulchen lees je hier.
- Kies planten die passen bij jouw bodem, zoals zand, klei of veen. Vraag advies aan een expert als je twijfelt.
- Gebruik groenbemesters. Dit zijn planten die snel groeien en veel blad en voedingsstoffen bevatten. Knip je ze klein en laat je ze liggen, dan geven ze weer voeding aan de bodem (chop & drop).
- Zorg voor diversiteit aan planten. Iedere plant slaat weer andere voedingsstoffen op.
- Gebruik geen kunstmest.
- Gebruik turfvrije potgrond, want in de meeste potgrond zit turf en dat is funest voor het klimaat en de bodem. Meer over potgrond lees je hier!
Bronnen: leefmilieu.nl, leefmilieu.nl, PAN-Nederland, RIVM. Photo credits: links: thegreenlist.nl, rechts: Sakina Mammadli, Pexels.
