Heb je het in de zomer vaak heet? Nou, je bent niet de enige die daar last van heeft. Dieren, zoals insecten en amfibieën, maar ook planten in onze achtertuin, hebben het zwaar in de zomer. En het wordt alleen maar erger, want ja… iets met klimaatverandering. Dieren verlangen in de zomer naar meer water en jij kunt daarbij helpen! Meer sproeien om ze te helpen? Hmm, dat is ook ook niet echt een duurzame oplossing, spaarzaam zijn met water is toch het advies. Hoe kun je dan op een duurzame manier omgaan met droogte in de tuin en de dieren een beetje ontlasten?
Droogte in de tuin
Per jaar besproeien we onze tuin gemiddeld met zo’n elfhonderd liter drinkwater, dat staat gelijk aan 27 douchebeurten van vijf minuten. Poeh, dat is behoorlijk wat. Helemaal als je je bedenkt dat schoon drinkwater schaars is. Binnenshuis breng je je watergebruik omlaag door minder of niet in bad te gaan, korter te douchen of om de eco-stand of een waterbesparende douchekop te gebruiken onder de douche. Waterbesparing, in een tuin die snakt naar water in de zomer, is toch een behoorlijke uitdaging. Maar ook in je tuin kun je aardig wat liters drinkwater besparen én de gevolgen van droogte beperken, terwijl je tegelijkertijd goed voor de dieren en planten blijft zorgen. Tips? Hier komen ze!
Minder tegels in de tuin zorgen voor verkoeling
Die tegels van ‘je onderhoudsvriendelijke’ tuin trekken enorm veel water aan. Bij thegreenlist.nl zijn we niet echt fan van die betegelde tuinen. Ze zijn funest voor de biodiversiteit en vooral: niet gezellig en niet groen. Maar nu komt hier dus een extra reden bij: het is te warm. Dus omgaan met droogte begint al bij de (nieuwe) inrichting van je tuin. Ga voor zoveel mogelijk groen en zo min mogelijk stenen. Als je minder bestrating en dus meer groen in je tuin hebt, kan het regenwater beter worden opgenomen. Daarnaast heeft beplanting een verkoelend effect. Wist je dat in betegelde tuinen het wel 7°C warmer wordt dan bij tuinen met beplanting? Dus hup, aan de slag! Die tegels mogen eruit! Milieu Centraal heeft handige tips voor een groen tuinontwerp.
Beplanting aanpassen aan droogte
Op de bonnefooi naar het tuincentrum gaan voor een paar leuke tuinplanten is geen goed idee. Maak een plan en kies planten die passen bij je tuin. Wat er in jouw tuin past, hangt af van de bodem (heb je klei, zand, veen, löss of iets anders?) en hoe de zon op je tuin valt. Sommige planten zijn geschikt voor zonnige tuinen, terwijl andere planten beter gedijen in schaduw of halfschaduw. Planten die op de juiste plek staan, kunnen beter tegen droge periodes en hebben daardoor minder snel extra water nodig. Zorg dat je planten kiest die bij jouw tuin passen, laat je goed adviseren als je dat lastig vindt. Tip: ga op zoek naar inheemse planten of vraag je tuinhulp om een plan te maken met zoveel mogelijk soorten die van nature hier voorkomen. Dat is goed voor de biodiversiteit. Veel insecten en andere dieren zijn namelijk helemaal afgestemd op deze planten. Ze vinden er voedsel en een plek om te schuilen. Daar hebben ze vaak een stuk meer aan dan aan een exotische plant. Lees meer over inheemse planten en waarom deze zo goed zijn!
Verder is het ontzettend belangrijk om te kiezen voor biologische – en dus givrije – planten. Waarom lijkt ons wel duidelijk, maar hier leer je meer over gifvrije planten.
Verdamping beperken met meer planten
Het is een open deur dat planten belangrijk zijn voor dieren en insecten. Ze bieden voedsel en een plek om te schuilen. Maar er is nóg een goede reden om je tuin lekker groen te houden: planten beschermen de bodem tegen uitdroging. En dat is belangrijk, want hoe langer je het vocht in de bodem vasthoudt, hoe beter je tuin bestand is tegen warme en droge periodes en hoe minder snel je hoeft te sproeien. Kale grond ligt vol in de zon en verliest daardoor sneller vocht. Planten geven schaduw aan de bodem en zorgen bovendien voor verkoeling doordat ze water opnemen en via hun bladeren weer water verdampen. Dat verschil voel je op een warme dag meteen als je met blote voeten van de tegels het groen in stapt. En er is nog een voordeel: de wortels helpen regenwater om beter de bodem in te zakken. Zo blijft het water langer beschikbaar voor je planten en stroomt het bij een flinke bui niet meteen weg.
Verdamping beperken met een mulchlaag
Verdamping kun je ook beperken door een mulchlaag aan te leggen. Mulchen is het bedekken van de bodem met organisch materiaal zoals stro, hooi, houtsnippers, bladeren en gemaaid gras. Een mulchlaag remt de luchtcirculatie en daardoor dus verdamping. Je kunt ook vers gemaaid gras in je borders verspreiden of geknipt of gehakseld hout. Je dekt met deze verschillende materialen de blootliggende bodem af tussen je planten. Dit beschermt tegen kou en geeft voeding aan de bodem en de planten. Het houdt onkruid tegen en je recyclet je tuinafval. Het heeft dus superveel voordelen. En tijdens warme, droge periodes houdt een goede mulchlaag je bodem vochtig en hoef je vrijwel niet te sproeien. Mocht je dit te lastig of niet mooi vinden, dan is een flinke laag houtsnippers of duurzame perzikpitten een goed alternatief. Over mulchen valt nog véél meer te vertellen, zie hier het artikel: mulchen voor beginners.
Ook leuk om te weten is dat in holle plantenstengels, die je laat liggen bij het mulchen, kleine insecten of hun eitjes kunnen overwinteren. Zo zorg je ervoor dat de lieveheersbeestjes in de lente al ter plaatse zijn om de bladluizen te bestrijden. Laat dus alles maar lekker liggen!
(Regen)water opslaan
Bij droogte wordt al gauw de kraan opengezet. Door zelf regenwater op te slaan, kun je de hoeveelheid kraanwater die de tuin in gaat beperken. Je kunt een regenton voor je verjaardag vragen of zelfs nog een stapje verder gaan en hemelwater opslaan door je regenpijpen af te koppelen en aan te sluiten op een regenton of groter vat. Informeer ook bij je gemeente, want mogelijk kun je hier subsidie voor krijgen.
Een mulchlaag is organisch materiaal waardoor de grond vochtiger blijft in tijden van droogte.
De tuin water geven bij droogte
Wanneer je zorgt voor een diversiteit aan beplanting op de juiste plek (dus geen schaduwplanten in de zon en andersom), de grond los is én voorzien van een goede mulchlaag, hoef je waarschijnlijk nog maar zeer weinig extra water te geven. De basis is dus goed zorgen voor de bodem. Wil je testen of je planten water nodig hebben, graaf dan een gat van vijf tot tien centimeter diep. Als het daar nog vochtig is, hoef je geen water te geven. Een andere optie: kijk naar je planten! Hangen ze ’s morgens slap, dan is het tijd om te sproeien. Als ze ’s avonds slap hangen, is dat niet erg. Dat herstelt vaak ’s nachts weer.
Beste tijd om tuinplanten water geven bij droogte
Mocht je toch de tuin moeten bewateren, dan is de ochtend het beste moment om dat te doen. Midden op de dag verdampt er door de warmte veel te veel en dat is erg zonde van al dat water. Te laat in de avond heeft ook niet de voorkeur, omdat de planten dan nat de nacht in gaan. Zo vergroot je de kans op schimmelvorming en kun je slakken aantrekken. Het beste sproei je op een bewolkte ochtend bij weinig tot geen wind. Verder is het advies om liever één keer per week goed te sproeien dan om de dag kort. Als je vaak sproeit, worden de planten ‘lui’. De wortels blijven dan te veel aan de oppervlakte, omdat daar steeds het water terechtkomt. Als er vervolgens een droge periode aanbreekt, drogen de planten veel eerder uit, omdat ze gewend zijn aan veel water.
Watertips en extra waarschuwing bij droogte
Laat je tuinslang vooral in de zomer niet vol in de zon liggen. In stilstaand, opgewarmd water kan legionella groeien en het water in de slang kan bovendien zo heet worden dat het brandwonden veroorzaakt, vooral bij kleine kinderen. En nog een handige waterbespaartip: vang het koude water op dat uit de douche komt voordat deze warm is en geef hiermee de planten water.
Naast de planten, hebben ook de dieren water nodig. Bekijk hiervoor ook dit artikel: zo zorg je voor meer water in de tuin voor dieren.
Minder sproeien? Laat je gras langer groeien
Tot slot is er één groenvorm die veel droogtegevoeliger is dan andere: het gazon. Gras haalt veel vocht uit de bovenste laag van de bodem. Als je het gras wat hoger laat groeien, kunnen de wortels dieper de grond in groeien, waardoor het gras beter bestand is tegen droogte. Gras kan bovendien best tegen een stootje en wordt juist sterker als je minder vaak sproeit. Een gazon is eigenlijk een saaie plant als je het ons vraagt en heeft ook nauwelijks meerwaarde voor de biodiversiteit. Vaak zijn er allerlei ingrepen nodig om het gazon netjes te houden, zoals verticuteren, bemesten en kalk toevoegen. En oh wee als het gras bij de buren groener is, dus wordt er flink gesproeid en onkruid gewied. Waar komt deze obsessie toch vandaan? Ons advies: relax en ga voor een kruidenrijk grasland. Gezellig met allerlei bloemetjes, beter bestand tegen droogte en je hoeft je ook niet meer zo druk te maken om onkruid.
Zo maak je je tuin beter bestand tegen droogte
Een tuin die beter tegen droogte kan, begint dus niet bij vaker sproeien, maar vooral bij een slimme inrichting. Minder tegels, meer groen, planten op de juiste plek, een gezonde bodem en een goede mulchlaag zorgen ervoor dat regenwater beter wordt opgenomen en de grond minder snel uitdroogt. En moet je toch water geven? Doe dat dan slim en liefst met opgevangen regenwater. Zo help je je tuin én de dieren die er leven de droge periodes door, zonder onnodig veel drinkwater te gebruiken. En het goede nieuws? Een droogtebestendige tuin betekent vaak juist mínder doen: minder sproeien, minder maaien en minder opruimen. Dat moet wel lukken toch?
Meer duurzame tips van thegreenlist.nl
- What? Biologische potgrond en tuinaarde bestaan niet!
- Blauwalg: hoe ontstaat het en wat moet je doen als je er plots in zwemt?
- Een koel huis zonder airco: bekijk snel de tips.
Bronnen: natuurpunt.be, Milieu Centraal, Klimaatadaptatie Nederland, Klimaatadaptatie Nederland, boek: Leve de bodem! Een gezonde basis voor elke tuin, podcast #27 van Tuinierkwartier. Photo credits: Angela de Vlaming (hoofdbeeld), overig: Amanda Sniekers.
