Hoe vaak rijd je naar het tuincentrum voor een zak potgrond, zonder erbij na te denken wat erin zit? Grote kans dat die zak turf bevat. En dat is best gek, want turfpotgrond is niet alleen slecht voor het klimaat, maar eigenlijk ook helemaal niet zo geweldig voor je tuin. Terwijl je dacht lekker duurzaam bezig te zijn met je plantjes en groene vingers, blijkt er achter die onschuldige zak potgrond een behoorlijk vervuilend verhaal te schuilen. Wat is er precies mis met turf en welke alternatieven zijn er eigenlijk?
Duurzaam tuinieren zonder turf
In de meeste potgrond zit turf. Dat klinkt misschien vrij onschuldig, maar turf wordt gewonnen uit veengebieden: natte natuurgebieden waar enorme hoeveelheden CO2 liggen opgeslagen. Om turf te winnen, worden die gebieden eerst drooggelegd en daarna afgegraven. En juist daarbij gaat het mis. De opgeslagen koolstof komt vrij en bijzondere natuur verdwijnt. Best gek eigenlijk, want veel mensen kopen potgrond juist omdat ze lekker groen bezig willen zijn in de tuin. Terwijl turfpotgrond helemaal niet zo’n duurzame keuze is. Omdat Nederlandse veengebieden beschermd zijn, halen we bovendien veel turf uit andere landen. Daar komen dus ook nog flink wat verborgen transportkilometers en uitstoot bovenop.
Wat is er mis met potgrond?
Het probleem met veel potgrond zit ’m vooral in turf. Dat is een populair ingrediënt in potgrond omdat het goedkoop is, goed water vasthoudt en planten er makkelijk in groeien. Handig voor kwekers dus, maar minder handig voor het klimaat. Turf wordt namelijk gewonnen uit veengebieden: natte moerasachtige natuurgebieden waar al duizenden jaren planten en mossen ophopen. Misschien niet het meest sexy landschap op aarde, maar wel ontzettend belangrijk. Veengebieden slaan namelijk gigantische hoeveelheden koolstof op. Sterker nog: wereldwijd ligt er meer koolstof opgeslagen in veengrond dan in alle bossen bij elkaar.
Om turf te winnen, worden die gebieden eerst drooggelegd en daarna afgegraven. En juist daarbij gaat het mis. De opgeslagen CO2 komt vrij en bijzondere natuur verdwijnt. Wereldwijd veroorzaakt de vernietiging van veengebieden naar schatting 5 tot 7% van alle CO2-uitstoot. Dat is zelfs meer dan de uitstoot van de luchtvaart. Veengebieden worden niet voor niets weleens ‘regenwouden onder de grond’ genoemd. Ze helpen niet alleen bij het opslaan van CO2, maar ook bij biodiversiteit, waterbeheer en verkoeling tijdens extreme hitte. En herstel gaat ontzettend langzaam: nieuw veen groeit gemiddeld maar één meter per duizend jaar. Best bizar dus dat we zo’n eeuwenoude bodem afgraven voor iets dat uiteindelijk in een bloempot of tuinborder verdwijnt.
Nederland is ondertussen één van de grootste gebruikers van turf in Europa. Omdat Nederlandse veengebieden beschermd zijn, importeren we jaarlijks enorme hoeveelheden turf uit landen zoals Estland, Letland en Finland. En nee, al die turf gaat niet alleen naar onze achtertuinen. Verreweg het grootste deel wordt gebruikt in de tuinbouwsector. Dus ook daar is flink wat werk aan de winkel. Maar jij kunt er gelukkig ook iets aan doen.
Duurzaam tuinieren: wat kun jij doen?
De belangrijkste boodschap is eigenlijk heel simpel: laat potgrond met turf zoveel mogelijk staan. Alleen is dat soms makkelijker gezegd dan gedaan. Ook in de wereld van potgrond en tuinaarde wordt namelijk flink gestrooid met termen als ‘bio’, ‘biologisch’ en ‘natuurlijk’. Klinkt duurzaam, maar dat zegt lang niet altijd iets over de inhoud van de zak. Een potje greenwashing dus, pun intended. Om het nog bonter te maken: biologische potgrond bestaat officieel zelfs helemaal niet, terwijl het wel vaak op een zak staat. Meestal betekent ‘biologisch’ alleen dat er geen kunstmest is gebruikt en dat de aarde geschikt is voor biologische landbouw. Maar ondertussen kan er alsnog gewoon turf in zitten. Sterker nog: dat is vaak ook zo.
Duurzame alternatieven voor potgrond
Gelukkig zijn er inmiddels genoeg betere alternatieven voor potgrond met turf. Dit zijn fijne opties om mee te beginnen:
- Er zijn tegenwoordig steeds meer turfvrije alternatieven op basis van bijvoorbeeld kokosvezel, houtvezels of rijstkaf. Een lijstje met betere soorten potgrond en tuinaarde vind je hier.
- Een nog beter alternatief is bladaarde: gecomposteerde bladeren vol voedingsstoffen en bodemleven. Bekijk ook: mulchen voor beginners: wat is het en wat zijn de voordelen?
- Nog duurzamer: zelf compost maken van gft-afval. Dat kan gewoon in een compostvat, houten bak of zelfs op een hoop in een hoek van de tuin. Wij zijn fan van de wormenboerderij van het Wormenhotel. Heb je weinig ruimte? Dan is een Bokashi-emmer een leuke oplossing. Niet voor niets noemen veel tuinliefhebbers compost ‘het zwarte goud’.
- Ben je veganist? Check dan ook even of je potgrond vegan is. Want dat is helaas niet altijd het geval.
- Vraag eens bij je tuincentrum of ze meer turfvrije producten willen verkopen. Zolang er vraag naar blijft, verandert het aanbod ook sneller mee.
Links: zelf aan de slag met een wormenhotel om eigen compost te maken van groente, fruit- en tuinafval (gft) en rechts: op bezoek bij een grote wormenboerderij waar al compost is gemaakt door de wormen.
Ga voor turfvrije potgrond!
De oplossing voor onze tuinen is verrassend simpel: gebruik geen potgrond met turf! Dit is bovendien ook nog eens veel beter voor je tuin. Het is voor onze tuintjes eigenlijk helemaal geen geschikt product. Het is zuur (wat voor veel planten slecht is) en er zit geen leven in. Bovendien zijn na drie maanden de toegevoegde voedingsstoffen al op. Gebruik voor tuin- en kamerplanten daarom turfvrije aarde, is het advies. Kijk eens met een kritische blik naar de zak potgrond in je schuur en laat ‘m in de winkel liggen wanneer er turf in zit. Want zolang het verkocht wordt, zal het gemaakt worden! En vergeet niet om tegels te blijven wippen. Hoe meer groen, hoe beter dat dit voor de planeet!
Dit vind je vast ook interessant
- Bekijk ook: help de natuur, koop gifvrije planten!
- Bekijk ook: van GFT naar compost: hoe gaat dat in z’n werk?
Bronnen: IUCN, Trouw , Parool, turfvrij.nl, Dave Goulson – de tuinjungle. Photo credits: hoofdbeeld Karolina Grabowska (Pexels), overig: thegreenlist.nl.
