Ze werden omarmd als hét groene alternatief voor vloeibaar wasmiddel: wasstrips. Licht, compact en zonder plastic flessen. Toch klonk er in de groene wereld al langer gemor. Plastic Soup Foundation waarschuwde ons eerder al en inmiddels bevestigt ook het tv-programma Keuringsdienst van Waarde het vermoeden: die duurzame belofte rammelt. Want de doekjes blijken helemaal niet zo plasticvrij, wat de verpakking ook mag beweren. Bij de waterzuiveringsinstallaties zijn grote zorgen.
Wat zijn wasstrips?
Wasstrips, ook wel wasmiddeldoekjes genoemd, zijn dunne, compacte velletjes met super geconcentreerd wasmiddel. Je legt ze bij de was in de wasmachinetrommel (of nog beter: in het bakje dat bedoeld is voor wasmiddel) en ze vervangen het bekende bolletje vloeibaar wasmiddel of poeder in het klepje. Ze lossen makkelijk op in water en beloven je was net zo schoon te krijgen als je oude vertrouwde wasmiddel. Ze worden vaak verkocht in fraaie kleine kartonnen doosjes, wat ze niet alleen handig maakt, maar ook een stuk lichter en compacter dan traditionele flessen. Daardoor nemen ze minder ruimte in beslag tijdens het transport. Je hoeft geen rekenwonder te zijn om te snappen dat er veel meer wasstrips in een vrachtwagen passen dan al die liters wasmiddel die vaak voor meer dan 90% uit water bestaan. Onnodig. Dus minder transport betekent minder luchtvervuiling én minder brandstofverbruik. Ook thuis leveren ze winst op: minder ruimte in je huis en minder afval. Kortom, als we de producenten mogen geloven: een kleine wasrevolutie en een geweldige groene switch.
En dus zijn we er ook mee gaan wassen. Lange tijd dachten we dat de zorgen die er leefden over plastic in die wasstrips niet golden voor de duurzame merken, want die gaven aan helemaal plasticvrij te zijn. Het stond zelfs op de verpakking. Nou, niet helemaal dus… Inmiddels weten we beter.
Jakkes! Wasstrips zijn gemaakt van plastics
De redactie van Keuringsdienst van Waarde liet dertien verschillende wasstrips testen, waaronder ook varianten van merken die zichzelf als duurzaam en plasticvrij presenteren. En wat bleek? Al deze strips bevatten polyvinylalcohol (PVA). Dit is een stof die in de wetenschap gewoon onder de noemer plastic valt. Gemiddeld bestaan de doekjes zelfs voor zo’n 60% uit deze synthetische kunststof. En het staat er lang niet altijd op, want fabrikanten zijn niet verplicht om alle ingrediënten te vermelden. Deze conclusie was dus best even slikken, want ook die ‘fijne’ groene wasstrips zijn niet zo duurzaam als we dachten. Een gevalletje greenwashing? Leuke woordspeling in dit geval. Oordeel zelf.
Waarom zit er PVA in wasstrips?
PVA is nodig om de strip zijn vorm te geven. Van alleen wasmiddel kun je geen stevig doekje maken dat netjes te doseren is. Daarom voegen fabrikanten PVA toe: het is oplosbaar in water én goed te verwerken tot een dunne, flexibele strip. Je kent het misschien ook als het oplosbare laagje om vaatwastabletten. Klinkt handig, maar daar schuilt dus ook meteen het probleem. Want hoewel PVA netjes oplost in water, betekent dat niet dat het verdwijnt. In ideale omstandigheden – denk aan hoge temperaturen, specifieke enzymen en speciale bacteriën – kan het worden afgebroken. Maar in onze Nederlandse waterzuiveringsinstallaties zijn die omstandigheden er simpelweg niet. Het rioolwater stroomt in een dag tijd door relatief koude bassins met standaard micro-organismen. Dat is veel te kort en niet krachtig genoeg om PVA echt af te breken. Het gevolg: de stof lost op, maar breekt niet af. Het blijft als opgeloste kunststof of mogelijk als microplastic achter in het milieu.
Dat is niet alleen zorgwekkend volgens plasticexperts, maar ook de waterzuiveringssector maakt zich zorgen over het plastic in die wasstrips. Bestuursleden van waterschappen waarschuwen dat het simpelweg niet haalbaar is om voor elke nieuwe stof een aparte zuiveringsstap te bouwen. Ze pleiten ervoor om bij de bron in te grijpen – dus bij de producten zelf. Want als ook dit soort zogenaamd duurzame innovaties bijdragen aan plasticvervuiling, dan schieten we met z’n allen niets op.
Hoe kan het dat er toch ‘plasticvrij’ op de verpakking staat?
Je zou denken dat het dan simpel is: als er plastic in zit, mag je het niet plasticvrij noemen. Toch staat op de meeste verpakkingen van wasstrips precies dat. ‘Plasticvrij’, ‘biologisch afbreekbaar’, ‘geen microplastics’, de claims vliegen je om de oren. In combinatie met een kartonnen doosje en een frisse, groene uitstraling wekt het al snel vertrouwen. Zeker als het gaat om merken die zich profileren als duurzaam en bewust. Geen reden om te twijfelen, zou je zeggen. Veel mensen – wijzelf ook – gingen daar gewoon in mee. Maar nu blijkt dat deze doekjes voor een groot deel bestaan uit PVA – een kunststof die wetenschappelijk gezien gewoon onder plastic valt – roept dat toch vragen bij ons op. Hoe kan het dat dit soort producten zich plasticvrij mogen noemen, terwijl ze dat overduidelijk niet zijn? En wie controleert dat eigenlijk?
Het korte antwoord: omdat het mág. Zolang een ingrediënt als PVA oplost in water en daarmee onzichtbaar wordt, mag het volgens de huidige regelgeving worden weggelaten op het etiket. En omdat het oplost, beschouwen sommige producenten het niet langer als plastic – ook al is het dat technisch gezien wel. Dat opent de deur voor termen als ‘plasticvrij’, ‘biologisch afbreekbaar’ en ‘vrij van microplastics’. Kortom, een slimme woordkeuze binnen de grenzen van de wet. Dat dit voor veel consumenten misleidend is, moge duidelijk zijn.
Volgens experts is het een maas in de wet die schreeuwt om aanscherping. Want als een product grotendeels uit plastic bestaat, zou je als consument dat moeten weten. Intussen maken fabrikanten handig gebruik van de onduidelijkheid. De verpakking ziet er groen uit, de tekst spreekt je geruststellend toe en nergens staat dat je eigenlijk gewoon plastic mee wast. Sommige leveranciers passen nu hun verpakking aan, soms uit zichzelf, soms onder druk. Zo deed de Reclame Code Commissie recent uitspraak over de claims van wasstripleverancier Mother’s Earth: het bedrijf mag niet langer adverteren met termen als ‘plasticvrij’ of ‘vrij van plastics’, omdat PVA wel degelijk plastic is. Inmiddels hebben ze de verpakking aangepast. Andere merken waren deze uitspraak voor en kozen al eerder voor andere termen. De hele aflevering van Keuringsdienst van Waarde kun je hier terugzien.
Wasstrips zouden was niet goed schoon maken
De Consumentenbond was eerder al kritisch: sommige wasstrips scoorden zo laag in hun wastest dat je volgens hen met alleen water nog betere resultaten kreeg. Zelfs het minst goed scorende witte wasmiddel uit de test presteerde beter.
Wel of geen wasstrips op je groenere lijstje
Op basis van alle informatie schrappen wij wasstrips voorlopig van ons groenere lijstje. In plaats daarvan kiezen we liever voor vloeibaar wasmiddel of poeder van gerenommeerde milieuvriendelijke merken, te koop bij de groene supermarkt of eco-webshop. Kies dan wel voor een product met een betrouwbaar keurmerk zoals Ecogarantie, Nordic Swan Ecolabel, EU Ecolabel of Ecocert. Dat is op dit moment onze wastip. En onthoud: bij wassen maken andere keuzes vaak veel meer verschil. De grootste winst zit uiteindelijk niet in het soort wasmiddel, maar in hoe je wast: op lage temperatuur, met een volle trommel en op het eco-programma. Meer handige tips lees je in ons artikel over duurzaam wassen.
Dit vind je vast ook interessant
- Bekijk ook: een kijkje in ons riool.
- Bekijk ook: microplastics verspreiden door kleding.
- Bekijk ook: zo krijg je bijna alle vlekken uit je kleding.
Bronnen: Isonomia.co.uk, Keuringsdienst van Waarde, Plastic Soup Foundation.
