In mei duikt elk jaar dezelfde oproep op: ‘Maai Mei Niet’ of ‘Maai Minder’. Daar is weinig Frans aan: laat je gazon vaker de boel de boel zodat bloemen kunnen bloeien en bijen en andere insecten voedsel vinden. Steeds meer tuinbezitters doen enthousiast mee. Mooi! Maar daarom kijken we elk jaar toch ook weer een beetje verbaasd op als we zien dat gemeenten tóch de maaier door een berm of park laten rijden. Hadden we niet afgesproken dat we dat juist nu minder zouden doen? Is dat nou een beetje aso, of zit daar wel degelijk een gedachte achter? We zochten het uit en slikken ons vooroordeel in.
Bermen zijn belangrijker voor natuur dan je denkt
Het zal je verrassen, maar in Nederland spelen die saaie bermen een verrassend grote rol voor de biodiversiteit. Ze vormen verbindingen tussen natuurgebieden en bieden voedsel en schuilplekken voor insecten en andere dieren. En uit onderzoek van de Universiteit van Utrecht blijkt zelfs dat ongeveer 60% van de Nederlandse plantensoorten in bermen voorkomt. Omdat Nederland ruim driehonderdduizend kilometer aan bermen heeft, vormen ze samen een enorm netwerk van leefgebieden voor planten en insecten. Juist daarom beheren gemeenten en provincies deze gebieden steeds vaker met ecologisch maaibeheer: een manier van maaien die rekening houdt met bloemen, insecten en vogels. Het klinkt misschien tegenstrijdig, maar maaien – ook in mei – kan juist helpen om meer bloemen te krijgen.
Goed beheerde bermen hebben bovendien nog meer voordelen: ecologisch maaibeheer kan de bodemstructuur verbeteren en bijdragen aan waterberging en afwatering.
Soms moet je maaien om bloemen te krijgen
Dat maakt ook meteen duidelijk waarom gemeenten soms toch maaien, terwijl er ook wordt opgeroepen om je eigen gazonnetje juist lekker te laten verwilderen. Op voedselrijke grond groeien sterke grassoorten vaak zo snel dat bloemen worden verdrongen. En wat ook niet helpt: stikstof in de bodem en zachte winters. Hierdoor groeien grassen tegenwoordig vaak extra snel. Door op bepaalde momenten te maaien, krijgen kruiden en bloemen weer ruimte om te groeien. Gemeenten maaien soms juist wanneer grassen in bloei komen: zo wordt energie uit de grassen onttrokken en krijgen kruiden later in het seizoen meer kans (wanneer insecten het meeste voedsel nodig hebben). Ook het afvoeren van het gemaaide gras heeft een positief effect: daarmee verdwijnen voedingsstoffen uit de bodem, waardoor kruidenrijk grasland kan ontstaan. Ecologen noemen dit ‘verschralen’: de bodem wordt minder voedselrijk, waardoor bloemen en kruiden het beter doen dan dominante grassen. Dus zo gruwelijk als het lijkt, is dat maaien niet.
Meer inheemse soorten door te maaien
Mindblowing: méér bloemen en planten creëren door eerst de hele boel weg te maaien? En toch is het zo! Typische planten die profiteren van dit maaibeheer zijn knoopkruid, rolklaver en beemdkroon, soorten die je vaak tegenkomt in kruidenrijke bermen en bloemrijke graslanden. Dat maaien nodig is, heeft ook een historische reden. Veel bloemrijke graslanden maken deel uit van ons oude cultuurlandschap. Vroeger hielden grazende dieren en boeren die hooi maaiden deze gebieden open. Zonder beheer nemen eerst grassen de overhand, daarna verschijnen brandnetels en bramen, gevolgd door struiken – en uiteindelijk verandert het gebied langzaam in bos (en dus in een minder divers landschap).
Maaien gebeurt vaak pas na de bloei
Veel gemeenten plannen een maaibeurt bewust na het voorjaar, bijvoorbeeld eind mei of begin juni. Tegen die tijd hebben veel bloemen al gebloeid en zaden verspreid en hebben insecten zich ontwikkeld. Daarna kan het gras opnieuw groeien, waardoor later in de zomer vaak een tweede bloeiperiode ontstaat. Dat betekent dat een maaibeurt niet het einde van bloemen betekent, maar soms juist de start van een nieuwe bloeifase. Wie goed kijkt, ziet bovendien dat bermen vaak niet overal tegelijk worden gemaaid. Dat heet gefaseerd maaien. Bij deze methode blijven altijd stukken gras en bloemen staan, zodat insecten en andere dieren een plek houden om te schuilen en voedsel te vinden, terwijl andere delen zich opnieuw kunnen ontwikkelen. Het doel is variatie: een landschap waarin verschillende stadia van gras, bloemen en kruiden naast elkaar bestaan.
Gefaseerd maaien helpt ook insecten op een andere manier: veel rupsen leven van jonge bladeren en vlinders leggen hun eitjes graag op vers uitgelopen planten. Door steeds een deel van de vegetatie te maaien ontstaan er nieuwe jonge planten waar insecten van kunnen profiteren. Sommige beheerders laten het gemaaide gras bovendien nog een paar dagen liggen voordat het wordt afgevoerd. Zo krijgen insecten de kans om weg te kruipen en kunnen rijpe zaden op de bodem vallen. Daarna wordt het maaisel alsnog afgevoerd.
OOK INTERESSANT: mulchen voor beginners!
Veiligheid speelt ook een rol
Naast biodiversiteit hebben gemeenten ook andere verantwoordelijkheden. Zo moet het zicht bij kruispunten, fietspaden en wegen goed blijven. Regelmatig maaien is daarom nodig om de verkeersveiligheid te garanderen. Ook kan te hoog en droog gras het risico op bermbranden vergroten, vooral tijdens warme en droge zomers. Daarnaast willen beheerders vaak voorkomen dat bermen volledig verruigen: zonder beheer kunnen eerst grassen domineren, gevolgd door brandnetels, bramen en uiteindelijk struiken en bomen.
Maar Mei Wel of Maai Mei Niet?
Conclusie: laat die maaier dus lekker wat vaker staan. Maar wees niet meteen te kritisch op die meneer of mevrouw van het groenbeheer die in mei tóch met de maaier door een berm of park rijdt. Waar het in je eigen tuin vaak juist helpt om een tijdje niet te maaien, ligt dat bij openbaar groen net iets anders. Daar kan maaien op het juiste moment juist helpen om bloemen en kruiden meer ruimte te geven. In de praktijk draait natuurvriendelijk groenbeheer daarom steeds vaker om slim maaien: minder vaak, op het juiste moment en met ruimte voor bloemen en insecten. Zie je in mei dus een gemeentelijke maaier langsrijden, dan kan het goed zijn dat die juist bezig is om een berm voller bloemen te krijgen, terwijl jij thuis de maaier nog even in de schuur laat staan. Kortom, relax!
Dit vind je vast ook interessant
- Bekijk ook: verbeter de biodiversiteit, koop gifvrije planten!
- Bekijk ook: handig lijstje voor betere potgrond en tuinaarde.
- Bekijk ook: voedselbanken voor bijen (gratis inheems bloemzaad).
Bronnen: trouw.nl, naturetoday.com, maaiminder.nl, uu.nl, vlinderstichting.nl, cruydthoeck.nl, cnme.nl. Photo credits: Francesco Ungaro, Pexels.
