Hoewel je statiegeld inleveren geld oplevert, belanden er helaas nog steeds blikjes en flesjes op straat of in de bosjes. Op sommige plekken en na sommige evenementen ligt er zóveel zwerfafval dat het een troosteloze bende is, terwijl daarmee ook een kans op recycling verloren gaat. Maar waar we veel minder bij stilstaan: wat kan zo’n weggegooid blikje of flesje eigenlijk aanrichten bij dieren? Want voor een egel, vogel of vos kan ons achteloos weggegooide afval écht levensgevaarlijk zijn. Wij gingen daarover in gesprek met ecoloog Niels de Zwarte van Het Natuurhistorisch Museum in Rotterdam.
Dode dieren met een (triest) verhaal
In samenwerking met Statiegeld Nederland
In Het Natuurhistorisch vind je misschien wel een van de vreemdste museumcollecties van Nederland: Dode Dieren met een Verhaal. Dit zijn opgezette dieren die op een bizarre of tragische manier aan hun einde kwamen door menselijk handelen. Heel indrukwekkend om te zien!
Zo is er een ooievaar die stierf met een enorme kluwen elastiekjes in haar buik, waarschijnlijk omdat zij dacht dat het wormen waren. Er is een ‘Dominomus’, een mus die tijdens Domino Day een enorme hal binnenvloog en uiteindelijk werd doodgeschoten omdat hij steentjes dreigde om te gooien. En misschien ken je ook de beroemde ‘McFlurry-egel’ wel. Die arme egel kroop in een weggegooide McFlurry-beker om restjes ijs op te likken, maar kreeg zijn kop er niet meer uit. Hij was niet de enige. Veel egels kwamen door hun stekels met hun koppie vast te zitten in de ijscups en verhongerden of raakten zo gedesoriënteerd dat ze in het water vielen. Uiteindelijk zorgde een flinke lobby in het Verenigd Koninkrijk ervoor dat de verpakking werd aangepast. Ook de bekende ‘mondkapjesmeeuw’ ligt in het museum. Tijdens corona raakten vogels massaal verstrikt in weggegooide mondkapjes, met een fatale afloop tot gevolg soms.
Best confronterend eigenlijk, want het laat pijnlijk goed zien hoe snel ons afval onderdeel wordt van de natuur. En hoewel er (nog) geen officieel ‘statiegelddier’ in de collectie ligt, ziet ecoloog Niels de Zwarte dagelijks hoe gevaarlijk blikjes en flesjes voor dieren kunnen zijn.
Links: de elastiekjes ooievaar. De ooievaar is gestorven omdat-ie dacht dat de elastiekjes wormen waren. Bekijk ook: waarom haarelastiekjes een groot zwerfafvalprobleem zijn. Rechts: de beroemde McFlurry-egel.
Een statiegeldblikje wordt al snel een mes
Volgens Niels zijn dieren continu op zoek naar eten. Zoetigheid, vetten en eiwitten trekken ze enorm aan. Een blikje waar nog een laagje energiedrank, bier of frisdrank in zit, is voor een dier dus enorm aantrekkelijk. Alleen schuilt daar meteen het gevaar: kapotte blikjes zijn vlijmscherp! En het wordt nog erger wanneer blikjes in bermen terechtkomen en vervolgens door maaimachines worden geraakt. Dan veranderen ze letterlijk in scherpe metalen mesjes. Vogels, egels, vossen en andere kleine dieren kunnen zich eraan openhalen.
Ook kleine onderdelen van statiegeldverpakkingen zorgen voor problemen. Denk aan dopjes of dat dunne plastic ringetje van een flesdop. Hongerige dieren zien het aan voor voedsel en slikken het in. Dat plastic blijft vervolgens in hun maag zitten, waardoor ze verstoppingen kunnen krijgen of een vol gevoel houden terwijl ze eigenlijk verhongeren.
Plastic verdwijnt nooit echt uit de natuur
Alsof scherpe blikjes nog niet erg genoeg zijn, is er volgens het museum nóg een probleem dat veel minder zichtbaar is: microplastics. Plastic flesjes vallen langzaam uiteen in steeds kleinere stukjes die uiteindelijk overal terechtkomen. In de bodem, in het water en dus ook in dieren.
In het museum is bijvoorbeeld een nagebouwd nest van een zwaan te zien dat bijna volledig bestond uit menselijk afval. Plastic tasjes, verpakkingen, statiegeldflesjes, touwtjes, aluminium statiegeldblikjes, noem maar op. Het echte nest werd gevonden in de natuur en laat zien hoe normaal ons afval inmiddels voor dieren is geworden. Best heftig eigenlijk, want die plastics verdwijnen niet zomaar. Onderzoekers maken zich steeds meer zorgen over wat al die kleine plasticdeeltjes op de lange termijn doen, zowel bij dieren als bij mensen. Er zijn aanwijzingen dat microplastics hormonen kunnen verstoren en schadelijk zijn voor organen, al wordt daar nog volop onderzoek naar gedaan.
Statiegeld inleveren voelt ineens héél anders
Na een bezoek aan deze tentoonstelling kijk je waarschijnlijk nooit meer hetzelfde naar een blikje in de berm. Natuurlijk lijkt één weggegooid flesje misschien onschuldig, maar voor een dier kan het letterlijk het verschil zijn tussen leven en dood. Dus ja, statiegeld inleveren levert je ook een paar cent op, maar belangrijker nog: je voorkomt er een hoop ellende mee. En écht waar: als je eenmaal die McFlurry-egel hebt gezien, denk je voortaan wel twee keer na voordat je een blikje of flesje in de natuur achterlaat. Sterker nog, de kans is groot dat je het voortaan ook opraapt als je de zooi van een ander in de bosjes ziet liggen.
Dit vind je vast ook interessant
- Bekijk ook: de recyclingreis van het statiegeldblikje.
- Bekijk ook: de recyclingreis van het statiegeldflesje.
Photo credits: thegreenlist.nl.
