Bijna iedereen heeft het wel in de badkamer staan: shampoo. Welke ingrediënten zorgen ervoor dat dit schuimende goedje ons haar zo schoon en zacht maakt en hoe duurzaam is dit? Wij zijn in de wereld van shampoo gedoken en hebben het haarfijn uitgezocht. Spoiler: er is tegenwoordig genoeg duurzame shampoo te vinden en wij laten je zien waar je deze aan herkent.
Shampoo bar of shamoofles
Loop een willekeurige drogist binnen en je ziet tegenwoordig niet alleen flessen shampoo meer, maar ook steeds vaker shampoo bars, ook wel haarzeep genoemd. Dat zijn compacte blokken zeep waarmee je je haar wast. Omdat er geen water aan toegevoegd is, hebben ze vaak minder verpakking nodig en zijn ze makkelijker te vervoeren. Dat maakt een shampoo bar op het eerste gezicht een stuk duurzamer dan een gewone shampoofles. Toch zegt zo’n plasticvrij blokje niet alles. Want wat je aan de buitenkant niet ziet, zijn de ingrediënten die erin zitten en hoe die geproduceerd zijn. Ook een shampoo bar kan namelijk ingrediënten bevatten die minder goed zijn voor het milieu. Kortom: of een shampoo echt duurzaam is, hangt van meer af dan alleen de verpakking en de vorm. Meer over greenwashing lees je trouwens hier!
Leuk detail trouwens: shampoo bestaat al veel langer dan wij misschien denken. Het woord shampoo komt van het Hindi-woord chāmpo, wat ‘masseren’ betekent. In India en Indonesië gebruikten mensen eeuwen geleden al natuurlijke ingrediënten zoals oliën en planten om hun haar schoon te maken. De vloeibare shampoo zoals we die nu kennen, verscheen pas veel later in Europa.
Een shampoo bar lijkt een stuk duurzamer dan shampoo in een fles, maar dit hoeft niet altijd zo te zijn. Het hangt van meerdere factoren af zoals de ingrediënten en hoe lang je onder de douche staat.
Waar wordt shampoo van gemaakt?
In veel shampoos uit de drogist of supermarkt zitten ingrediënten waar we niet per se heel enthousiast van worden. Stoffen die niet zo vriendelijk zijn voor het milieu en soms ook nogal heftig kunnen zijn voor je hoofdhuid. En poeh, die onleesbare ingrediëntenlijsten helpen ook niet echt mee. Lange, ingewikkelde namen waar je niet veel wijzer van wordt. Gelukkig hoef je geen cosmeticachemist te zijn om een betere keuze te maken. Verderop delen we nog een paar handige tips waarmee je shampoos makkelijker kunt checken, maar eerst lichten we een paar ingrediënten uit die je misschien liever wilt vermijden.
Sodium Lauryl Sulphate (SLS) in shampoo
Sulfaten zorgen ervoor dat shampoo vuil en vet uit je haar verwijdert en lekker schuimt. Best fijn natuurlijk, want zonder schuim voelt shampoo voor veel mensen toch alsof het niet echt werkt. Alleen zijn sommige sulfaten behoorlijk agressief. Ze kunnen namelijk ook de natuurlijke oliën van je hoofdhuid oplossen, waardoor je haar droog kan aanvoelen of je huid geïrriteerd raakt. Er bestaan verschillende soorten sulfaten, maar vooral Sodium Lauryl Sulphate, meestal afgekort als SLS, staat bekend als een vrij heftige reiniger. Kijk maar eens op de achterkant van een willekeurige shampoofles in de drogist, grote kans dat je ’m tegenkomt. Gelukkig zijn er tegenwoordig ook veel shampoos met mildere reinigers die je haar prima schoonmaken zonder je hoofdhuid meteen compleet uit te drogen.
Parabenen in shampoo
Parabenen zijn chemische conserveermiddelen die ervoor zorgen dat shampoo langer houdbaar blijft. Ze remmen de groei van bacteriën en schimmels, wat natuurlijk handig is in een vochtige badkamer waar producten vaak maanden staan. Daarom kom je parabenen nog steeds regelmatig tegen op ingrediëntenlijsten van cosmetica en verzorgingsproducten. Toch is er ook veel kritiek op deze stoffen. Sommige parabenen worden er namelijk van verdacht hormonen te verstoren en schadelijk te zijn voor het milieu. Vooral butylparabeen ligt onder een vergrootglas. Van deze variant zijn al serieuze aanwijzingen dat het invloed kan hebben op de hormoonhuishouding. En ja hoor, ook in sommige shampoos wordt deze stof nog steeds gebruikt.
Gelukkig zijn er inmiddels genoeg alternatieven. Shampoo bars hebben bijvoorbeeld weinig tot geen conserveermiddelen nodig omdat ze geen water bevatten. Maar ook bij vloeibare shampoo zijn er steeds meer merken die kiezen voor mildere ingrediënten en andere manieren om producten houdbaar te maken.
Microplastics in shampoo
Net als in veel andere beautyproducten zitten er in shampoo soms microplastics. Fabrikanten voegen die toe zodat producten beter smeren, schuimen of een fijne structuur krijgen. Alleen zie je dat als consument meestal niet meteen terug op de verpakking. Best irritant dus, want je spoelt deze kleine plasticdeeltjes gewoon weg tijdens het douchen. En dat is precies het probleem. Microplastics breken nauwelijks af en worden inmiddels overal teruggevonden: in oceanen, op de Noordpool en zelfs in het menselijk lichaam. Niet bepaald een geruststellend idee voor iets dat dagelijks door het doucheputje verdwijnt. Zeker omdat er inmiddels genoeg alternatieven bestaan zonder microplastics. Meer over microplastics in beautyproducten lees je hier. Gelukkig komt er langzaam beweging in. Sinds 15 oktober 2023 heeft de Europese Commissie microplastics in cosmetica verboden. Dat is een belangrijke stap, al verdwijnen producten met microplastics niet meteen uit de schappen. Voor veel cosmetica geldt namelijk een overgangsperiode van vier tot twaalf jaar. Het kan dus nog best even duren voordat alles echt verdwenen is.
PEG, siliconen en minerale oliën
En dan zijn er nog ingrediënten zoals PEG’s, siliconen en minerale oliën. Stoffen die je ook tegenkomt in shampoo omdat ze producten gladder maken, beter laten schuimen of ervoor zorgen dat je haar zacht en verzorgd aanvoelt. PEG’s helpen bijvoorbeeld om ingrediënten goed met elkaar te mengen en geven shampoo een romige structuur. Siliconen leggen een glad laagje om je haar heen waardoor het zacht aanvoelt en minder pluist. Minerale oliën helpen om vocht vast te houden. Klinkt allemaal best handig, maar aan deze ingrediënten kleven ook nadelen. Siliconen, PEG’s en minerale oliën zijn vaak gemaakt van aardolie en daarmee niet bepaald de meest milieuvriendelijke keuze. Gelukkig laten steeds meer shampoomerken zien dat het ook prima zonder deze ingrediënten kan.
Vegan shampoo versus cruelty-free shampoo: wat zijn de verschillen?
Vegan of cruelty-free klinkt behoorlijk duurzaam, toch? Helaas zeggen deze termen niet alles. Een vegan beautyproduct bevat geen dierlijke ingrediënten. Cruelty-free betekent dat een product dierproefvrij is, maar er kunnen dan nog steeds dierlijke ingrediënten in zitten zoals bijenwas of wolvet. Gebruik je alleen vegan producten? Dan wil je dus eigenlijk op allebei letten.
Maar dierproeven zijn toch sowieso verboden? Ik hoor je denken… Dat klopt, maar het zit iets ingewikkelder in elkaar. In Europa is het inderdaad niet toegestaan om cosmetica of verzorgingsproducten te verkopen die op dieren getest zijn. Maar het zou wel kunnen dat een beautymerk hier producten verkoopt die in Europa niet op dieren getest zijn, maar buiten Europa wel, bijvoorbeeld omdat wetgeving dat verplicht. Op die manier doet een beautymerk er dus nog wel aan mee. Om het nog ingewikkelder te maken, bestaan er ook een aantal uitzonderingen op de Europese regelgeving waardoor helaas toch niet alle cosmetica die in Europa verkocht wordt 100% dierproefvrij is. Vind je het belangrijk om te kiezen voor een merk dat goed scoort op dierenwelzijn? Dan kun je letten op keurmerken zoals de zonnebloem van The Vegan Society, PETA-Approved en Leaping Bunny. Ook op de website van Animal Rights Nederland vind je handige lijsten met merken die volledig vegan én dierproefvrij zijn.
Wel goed om te weten: vegan en cruelty-free zeggen niks over hoe milieuvriendelijk een shampoo verder is. Een shampoo kan nog steeds microplastics, PFAS of andere discutabele ingrediënten bevatten. En ‘natuurlijk’ klinkt leuk, maar is ook niet automatisch duurzaam. Sommige natuurlijke ingrediënten zorgen juist weer voor veel landgebruik of vervuiling. Meer hierover lees je in het artikel: waarom de term ‘natuurlijk’ niet altijd wat zegt. Kortom: het blijft een beetje speuren als je een shampoo zoekt die op meerdere vlakken een betere keuze is.
Duurzame shampoo kiezen: waar let je op?
Oké, inmiddels weet je een beetje welke ingrediënten je liever laat staan. Maar waar kun je dan wél op letten als je een duurzamere shampoo zoekt? Alleen ‘vegan’ of ‘100% natuurlijk’ op de verpakking zegt namelijk nog niet zoveel. Een shampoo kan nog steeds microplastics bevatten of gemaakt zijn van ingrediënten waarvoor intensieve landbouw of ontbossing nodig was. Daarom is het slim om ook naar goede keurmerken te kijken. Bij shampoo zijn vooral NATRUE, Ecocert en COSMOS fijne labels om op te letten. Die stellen strengere eisen aan ingrediënten en productie. Ook B Corp kom je steeds vaker tegen bij duurzamere beautymerken, al kijkt dat keurmerk breder naar hoe een bedrijf onderneemt.
Zie je een keurmerk dat je niet kent? Dan kun je het altijd even checken via de Keurmerkenwijzer van Milieu Centraal. Ook handig: apps die ingrediënten voor je uitpluizen. Wij gebruiken zelf graag de apps NCI Beauty en Think Dirty om snel te zien wat er precies in een product zit. En wil je microplastics vermijden, dan is de gratis PlasticFree Future app van Plastic Soup Foundation (voorheen Beat the Microbead) echt een aanrader. Een handige tip als je online shampoo shopt: maak even een screenshot van de ingrediëntenlijst van het product dat je wilt kopen. Die staat vaak ergens onder het kopje ‘ingrediënten’. Zo kun je de shampoo in een paar seconden checken zonder zelf alle moeilijke namen te hoeven ontcijferen.
No Poo: leven zonder shampoo
Kan het nog een stapje duurzamer? Theoretisch wel. Er zijn namelijk steeds meer mensen die helemaal geen shampoo meer gebruiken. ‘No Poo’ staat voor ‘No Shampoo’ en voorstanders van deze beweging wassen hun haar (sporadisch) alleen met water of natuurlijke middeltjes zoals roggemeel, baking soda of klei. Onze haren zouden wennen aan shampoo en daardoor te veel talg produceren. Als het je lukt om je haar hieraan te laten wennen, zou je helemaal geen shampoo meer nodig hebben. Een duurzaam en natuurlijk alternatief, alleen zijn er ook wetenschappers die zeggen dat helemaal geen shampoo gebruiken juist irritatie kan veroorzaken en het wel degelijk nut heeft om je haar met shampoo te wassen. Mocht je No Poo te radicaal vinden, dan is het wellicht een goede eerste stap om je haren niet te vaak te wassen (twee tot drie keer per week is volgens experts voldoende), weinig shampoo te gebruiken en te kiezen voor een duurzamere shampoo. En mocht je het aandurven dan kun je daarna altijd nog No Poo uitproberen!
Bestaat er duurzame shampoo? Ja!
Laten we beginnen met het goede nieuws: er zijn tegenwoordig steeds meer merken die shampoo maken met mildere en milieuvriendelijkere ingrediënten. Of je nu op zoek bent naar een fijne shampoo bar of een vloeibare shampoo, er is inmiddels echt genoeg keuze. Tijdens onze zoektocht kwamen we zóveel duurzamere shampoomerken tegen dat het onmogelijk is om ze hier allemaal op te noemen, maar we zullen binnenkort een aantal favorieten van ons en onze volgers met je delen in een lijstje. Ben je op zoek naar betere beautymerken voor zowel make-up als dagelijkse (haar)verzorging? Dan hebben we eerder al een aardige complete lijst met beautymerken voor je opgesteld. Handig hoor, doe er je voordeel mee!
Meer duurzame tips van thegreenlist.nl
- Een shampoo fles van gerecycled plastic: hoe zit dat?
- Tip voor lang haar: duurzame haarelastiekjes liggen op straat!
- Op zoek naar duurzame mascara? Wij hebben het al voor je uitgezocht.
Bronnen: Niks Nieuws, waarzitwarin.nl, Beat the Microbead, dr. Jetske Ultee, Dutch Health Store, Beautyblog, Utopia.de, Europese Commissie. Photo credits: hoofdbeeld: links: thegreenlist.nl, midden: Sarah Chai (Pexels), rechts: Karolina Grabowska (Pexels), shampoo flessen: Sarah Chai (Pexels), Saskia met zeepjes, shampoo bars: thegreenlist.nl.
